Experimentele verrijking van het wad bij Griend

Natuurmonumenten, RUG, RU, NIOZ, Bureau Waardenburg, the Fieldwork Company

 In maart gaat een consortium van onderzoekers van Rijksuniversiteit Groningen (RUG), Radboud Universiteit Nijmegen (RU) en het koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) een groot experiment aanleggen op het wad bij Griend. Er wordt in totaal 800 meter aan biologisch afbreekbare structuren geplaatst, verspreid over een afstand van bijna 1300 m. In deze structuren is kokostouw geweven om mossellarven een goede ondergrond te geven om op te vestigen. Naar verwachting zijn deze structuren binnen een jaar veranderd in mosselbankjes. In april wordt er ook zeegras uitgezaaid achter structuren. Op deze manier wordt het wad rondom Griend experimenteel verrijkt.

 

2017-02-12-09-12-33
De biologisch afbreekbare structuren lijken een effectieve manier om mosselgroei te stimuleren

Waddenrijkdom

De droogvallende wadplaten van de Waddenzee behoren tot de meest uitgestrekte ter wereld. Dit wad is enorm rijk aan leven, zichtbaar in de vorm van miljoenen migrerende wadvogels die Griend jaarlijks aandoen tijdens hun vele duizenden kilometers tellende trek tussen overwinterings- en broedgebieden. Het onzichtbare leven bevindt zich in de bodem. Daar leven talrijke kokkels, nonnetjes, wadpieren en andere dieren uit het zicht van mensen, maar vindbaar voor wadvogels die met hun lange, gevoelige snavels de bodem beprikken op zoek naar voedsel. Het wad lijkt een eindeloze, effen vlakte, maar wie goed kijkt komt verschillende structuren tegen; mossel- en kokerwormenbanken en her en der een plukje zeegras. Deze habitats vormen biodiversiteitshotspot in het waddenlandschap en verrijken zo het wad. Zeegras is echter bijna uit de Nederlandse Waddenzee verdwenen en stabiele droogvallende mosselbanken zijn een zeldzaam gezicht. Zo ook op het wad rondom Griend, de Grienderwaard.

 Griend

Het eiland Griend ligt op een bijzondere positie midden op een wadplaat in de Waddenzee. Vanaf de boot naar Terschelling kun je deze wadplaat en het onbewoonde eiland zien liggen in de verte zien liggen. Er staat een hoog houten huisje op Griend, waar onderzoekers, vogelwachters en beheerders incidenteel verblijven. Het wad rondom Griend is een van de rijkste plekken in de Waddenzee en honderdduizenden wadvogels zoeken er naar voedsel, maar mosselbanken zijn schaars en op enkele beperkte pollen klein zeegras na is ook deze habitat afwezig. De zeer beperkte aanwezigheid van deze structuren kan weleens heel negatieve effecten hebben op het eiland zelf. Griend is namelijk van nature een dynamisch, wandelend eiland. Het eiland wandelde met wel 7 m/jaar, waardoor je de zee elk jaar snel dichterbij ziet komen vanuit het eilandhuisje.

Uit balans

Het natuurlijk wandelend karakter van Griend kwam echter in het geding na de constructie van de afsluitdijk. Door het afsluiten van de Zuiderzee nam het getijdenverschil op Griend heel plotseling met wel 30 cm toe. Hierdoor kwam het water elk tij lager én hoger dan daarvoor. Als gevolg hiervan raakte het eiland uit balans en werd het steeds kleiner. Ook verdween al het zeegras na 1930, bijna 140 km2, uit de westelijke Waddenzee, waarschijnlijk door de combinatie van een ziekte en de toegenomen troebelheid die de bouw van de afsluitdijk veroorzaakte. Dit zeegras was van groot belang voor de afzet van vloedmerk op Griend, dat tijdens stormen samen met schelpenmateriaal aanspoelde op Griend en bijdroeg aan de stabiliteit van het eiland. In combinatie met zand, dat alleen tijdens stormvloeden wordt afgezet, vormt dit materiaal een halvemaanvormige structuur (“stormvloedschoorwaleiland”) dat de basis vormt en vormde voor het oorspronkelijke Griend. Eenzelfde structuur en vorm is nog te zien op het onbewoonde Waddeneiland Zuiderduintjes dat onder Rottumeroog ligt.

Ingrepen

Omdat Griend dreigde te verdwijnen zijn er al sinds de jaren ’40 van vorige eeuw ingrepen gepleegd om het eiland te behouden. Eerst werden er wierdijken aangelegd en later rijshouten dammen en palenrijen om de golven te dempen. In de jaren ’70 en ’80 vonden er ingrijpende veranderingen plaats: de aanleg van een hoge huisdijk, aan de westkant van het eiland, een noorddijk en de constructie van een haak vóór de westkant van het eiland. Deze haak was in 2013 vrijwel verdwenen. De afbraakprocessen gingen dus door, maar het eiland groeide onvoldoende aan. Om het eiland veilig te stellen, zodat ook toekomstige vogelgeneraties er hun jongen kunnen grootbrengen of kunnen bijtanken op hun trek van Namibië naar Groenland, is er in 2016 wederom ingegrepen. In augustus en begin september was het op Griend een komen en gaan van machines en werd er zo’n 200.000 m3 zand aan de westkant van Griend bijgespoten. Bij deze herstelmaatregel is sterk rekening gehouden met de natuurlijke processen die Griend ooit vormden: er zijn schelpenbanken aangelegd die de basis vormen voor natuurlijke schoorwalvormende processen, een verlaging in de noorddijk zorgt dat het eiland een paar keer per jaar kan overstromen en plaggen heeft het eiland plaatselijk lager gemaakt.

jdo_20161031_0130_griend-na-uitvoering-herstelproject
Griend na de werkzaamheden in september 2016 (foto: (c) Jasper Doest)

Samenwerking

Een rijk wad, met structuren en habitats zoals zeegras en mosselbanken, lijken dus erg belangrijk voor de stabiliteit van het eiland, maar al jaren afwezig. Daarom legt een team van onderzoekers in maart experimenteel mosselbanken en zeegrasveldjes aan bij Griend om meer inzicht te krijgen in het belang van een rijk wad voor het functioneren van Griend, maar ook voor eilandjes zoals Griend zoals Zuiderduintjes en de Duitse Waddeneilanden Memmert en Trischen. Dankzij de nauwe samenwerking tussen verschillende onderzoeksprojecten kunnen in dit ene experiment nog meer vragen beantwoord worden zoals “Kunnen mosselbanken zeegrasherstel faciliteren?”, “Zijn deze biologisch afbreekbare structuren geschikt voor grootschalig mosselbankherstel?” en “Wat is het belang van deze structuren voor kustbescherming?”. Daarnaast maakt deze samenwerking het mogelijk om een experiment op te zetten op een schaal die ook relevant is voor het eiland. De samenwerking zet zich ook buiten academische kringen voort. Tientallen vrijwilligers hebben zich ingezet voor het verwerken van bijna 40 kilometer kokostouw in de biologisch afbreekbare structuren en de beheerder van Griend, Natuurmonumenten, is nauw betrokken bij het experiment. Onderzoeksresultaten komen dan ook geheel ten goede aan het natuurlijk beheer van het eiland.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s